Silva rerum | |
Księstwo żmudzkieZiemie Żmudzkie leżą na północy Wielkiego Księstwa Litewskiego, wciskając się zwężającym klinem między Prusy od południowego wschodu a Kurlandię od północy. Od wschodu graniczyła z właściwą Litwą (woj. trockie), gdzie znaczną część granicy biegła wzdłuż rzeki Nieważy. Na zachodzie dochodziła wąskim pasem do brzegu Bałtyku. Ze względu na swoje położenie między posiadłościami zakonu Krzyżackiego a zakonu Kawalerów Mieczowych wielokrotnie była ziemia Żmudzka powodem walk i wielokrotnie przechodziła z rąk Litewskich do Krzyżackich. Na Żmudzi znajdowały się też ostatnie w tej części Europy bastiony pogaństwa i jeszcze w XVIII w. misjonarze jezuiccy znajdowali na tych ziemiach wiele przesądów i zabobonów nawiązujących do pierwotnych religii pogańskich. Żmudź, jak już wspominano, zachował szereg odrębności ustrojowych różniących ją od pozostałych ziem Wielkiego Księstwa. Podziały administracyjne wykształcone w pierwotnym okresie tworzenia się państwowości tych ziem nie zostały zmienione w ramach reform ustrojowych w 1566 r. Tak więc przede wszystkim Żmudź nie stała się województwem, a została w użyciu zwyczajowa nazwa księstwa. Nie dokonano podziału na powiaty ale został stary podział na tzw. trakty czyli dawne włości. Było ich 28, oczywiście znacznie mniejszych niż powiaty w innych częściach Wielkiego Księstwa. Najwyższym urzędnikiem w księstwie Żmudzkim był starosta. Na pozostałych ziemiach Litwy starosta był urzędnikiem niższej rangi, stojącym na czele powiatu, ale starosta żmudzki faktycznie miał wszystkie prerogatywy wojewody, z prawem do zasiadania w senacie włącznie. Pozostali senatorowie to kasztelan i biskup żmudzki. W granicach z czasów po Unii Lubelskiej miała Żmudź powierzchnie 23,3 tyś km2 i znajdowały się na niej 93 osiedla miejskie. Poszczególne włości to: Ejragoła, Wilki, Wielona, Rosienie, Widukle, Kroże, Tendziagoła, Jaswony, Szawle, Wielkie Dyrwiany, Małe Dyrwiany, Berżany, Użwenta, Telesze, Retow, Pojury, Wieszwiany, Korszew, Szadów, Gondinga, Twery, Potumsza, Birźaniany, Połonga, Powendeń, Mendingiany, Korklany i Zokany. Sejmik zbierał się w Rosieniach i wybierał trzech posłów (pozostałe sejmiki W. Ks. Litewskiego po 2) oraz 4 deputatów do trybunału. Pod względem sądowym było Księstwo Żmudzkie podzielone na dwa okręgi Rosieński i Teleszewski przeniesioną potem do Szawel. Każdy z nich miała oddzielny sąd ziemski i grodzki. Jurysdykcja sądu w Rosieniach obejmowała 13 powiatów a w Teleszach 15. Za stolicę Żmudzi było uważane Woronie (Miedniki) z racji na to, iż było siedzibą biskupa. Ciąg dalszy »Rozwój podziałów administracyjnych Wielkiego Księstwa Litewskiego Ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego po 1569 r.
Podziały administracyjne kościoła łacińskiego w Wielkim Księstwie Litewskim Literatura | |